کانون فرهنگیان اصفهان - isfkafa.ir
8:40 صبح پنج‌شنبه، 30 مرداد 1393

واژگونی نقش ها در حال وقوع است


شواهدی از نادیده گرفته‌شدن عدالت در سطح آموزش عالی در دولت‌های نهم و دهم وجود دارد و در این شرایط از مجلس انتظار می‌رود برای بازگرداندن معیارهای از دست‌رفته کیفیت آموزش عالی با مسئولان وزارت علوم و برنامه‌های فرجی‌دانا همراهی کنند. عدالت آموزشی یک شعبه بسیار مهم از عدالت اجتماعی است. قانون اساسی به «آموزش‌وپرورش و تربیت بدنی رایگان برای همه، درتمام سطوح و تسهیل و تعمیم آموزش عالی» و راهبردهای «رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه در تمام زمینه‌های مادی و معنوی تاکید دارد. این اصول قانون اساسی در زمینه دانشگاه و آموزش در آن ایام نادیده گرفته شده است و نمایندگان مجلس باید در برابر این تخطی‌ها از خود حساسیت نشان می‌دادند.  در سال‌های بعد از انقلاب اسلامی ، تراکم ثروت و قدرت به‌عنوان امر مذموم در فرهنگ عمومی و ذهنیت نخبگان ما تلقی می‌شد. مردم بر این باور بودند که دنبال تراکم قدرت و ثروت خویش رفتن دیگر در این جامعه جایگاهی ندارد.  از سوی دیگر جوانان خواهان صعود اجتماعی و پیشرفت بودند و دنبال عرصه‌ای بودند که بتوانند آرزوهای خود را در آن آزادانه و عادلانه تحقق بخشند.  تنها یک زمینه وجود داشت که تراکم در آن نه تنها مجاز و مشروع بود بلکه، از سوی ارزش‌های فرهنگی و اصول قانونی ترغیب و تشویق می‌شد: آموزش و دانش. صاحبان دانش می‌‌‌توانند آن را متراکم کنند و دانش نه تنها به طور فی‌نفسه ارزشمند است بلکه، از نظر مادی نیز رفاه فردی و خانوادگی را در چارچوبی مشروع و مقبول تامین می‌کند.  تمایل به تحصیل در سطوح دانشگاهی به پدیده‌ای فراگیر تبدیل شد و آرمان دانشگاه به رویای جوانانی که می‌‌‌خواستند در درون چارچوبی مشروع به منزلت بالاتری که خود را شایسته آن می‌دانستند  دست یابند. این پدیده تا حدی با گرایش‌های عدالت طلبانه جوانان سازگار بود و احساس می‌‌‌کردند که دانشگاه ،ظرفیت رشد فردی و کسب منزلت را در اختیار آنان قرار می‌دهد.  در دولت‌های نهم و دهم آموزش عالی به فضایی برای توزیع مدارک و درجات دانشگاهی در بین برخی دوستان تبدیل شد.  برخی افراد با معیارهای آشنایی و قوم و خویشی برگزیده می‌‌‌شدند و به درون هیأت‌های علمی و رده‌های دانشجویی تحصیلات تکمیلی راه می‌یافتند. از سوی دیگر برای توجیه این گونه بی‌عدالتی‌ها برخی از اساتید اخراج شدند و برخی از دانشجویان به نام ستاره‌دار از فرایند آموزش کنار نهاده شدند.  برخی از اساتید اخراجی اما ناقدان برنامه‌های دولت‌های نهم و دهم بودند و از قضا آدم‌های با گرایش مذهبی و  سابقه مدیریت و مسئولیت‌های بالا در جمهوری اسلامی ایران. اخراج‌های سلیقه‌ای و پذیرش‌های غیرقانونی به معنای نادیده‌گرفتن معیارهای عدالت، تساوی در برابر قانون، گسترش رویه‌های تبعیض‌آمیز در  آموزش عالی بود.  نتیجه بلاواسطه این وضعیت ناامیدی بخشی از جوانان به آینده دانشگاه و  انتخاب راهبرد مهاجرت از کشور بود که خسارت‌های سنگین انسانی و اقتصادی به بار آورد.  پایه‌های دانشگاه به عنوان تنها کانون «تراکم مجاز» و به عنوان یک نهاد تامین‌کننده عدالت اجتماعی لرزید.  قبل از آن نیز در دانشگاه بی‌عدالتی‌هایی می‌شد ولی در کنار آن دستگاه‌هایی برای رسیدگی و پاسخگویی و احقاق حقوق هم وجود داشت.  در دولت‌های نهم و دهم استادی با تصمیم یک‌روزه  به دستور رئیس دانشگاه و بدون هیچ سیر قانونی کنار گذاشته می‌‌‌شد؛ درس‌هایش حذف و حقوقش قطع می‌شد.  هیچ نهادی پاسخگو نبود. استادی را اخراج و در بین سایر اساتید شایع می‌کردند که او مشکل اخلاقی و سیاسی دارد. بسیاری از دیگران به دلیل این انگ‌های سنگین اخلاقاً جرأت نمی‌کردند از همکار خود که اکنون به یک متهم تبدیل شده بود دفاع کنند. این وضعیت بود و یک مجلس خاموش که در برابر تخطی به حقوق اساتید و دانشجویان صدایی برنمی‌آورد. دولت تازه آمد. خواسته دانشگاهیان چیزی جز رعایت اصول قانونی مربوط به عدالت آموزشی نبود. حداقل این بود که برخی از اساتید و دانشجویان احساس می‌کردند که به آنان بی‌عدالتی شده است.  وظیفه مجلسیان چه بود؟ آنان به‌عنوان مدافعان حقوق مردم باید از دولت جدید می‌خواستند که با رسیدگی مجدد به پرونده‌های دادخواهان  اگر تخطی قانونی صورت گرفته است احقاق حق کنند. اما برخی از مجلسیان در سوی دیگر قرار گرفتند یعنی دفاع از ورودی‌ها و نه اخراجی‌ها. این ورودی‌ها یا سه هزار دانشجویی بودند که به نام تبدیل بورس خارج به داخل و عناوین مشابه بدون امتحان به دوره دکتری راه یافتند و سپس بسیاری از آنان بورسیه هیأت علمی دریافت کردند  یا کسانی که بعضاً بدون مصاحبه و بدون کسب نظر از گروه‌های آموزشی دانشگاه‌ها و از بالا  و به دلیل روابط فامیلی و خویشاوندی به عضویت هیأت علمی پذیرفته شدند. از دو سو امکان تخطی از معیارهای قانونی وجود داشت: ورودی‌های بی‌صلاحیت و خروجی‌های بی ضابطه. اما وزارت علوم چه کرد؟مسئولان وزارت علوم بر اساس راهبرد اعتدال گرایانه خود اخراجی‌ها را باز‌نگرداندند و  همه ورودی‌ها را اخراج نکردند.  رفتار وزارت علوم حتی در رسیدگی به شکایات حقوقی دانشجویان و اساتید بسیار کند بود.  پرونده‌های بسیاری از اساتید و دانشجویان هنوز رسیدگی نشده‌اند و حقوق از دست رفته آنان اعاده نشده است. هنوز اساتیدی هستند که حقوق ماهیانه آنها بدون هیچ حکم قضایی قطع شده است؛ دانشجویانی هستند که دیگر فقط به ادامه تحصیل در خارج امید بسته‌اند. وجدان عمومی دانشگاه از وزارت علوم انتظار بیشتری داشت ولی در همین حال وزیر علوم قرار است به دلیل بازگرداندن اساتید و دانشجویان دادخواه و افشای خطوط فامیلی در پذیرش ورودی‌ها به استیضاح کشیده شود. در این جا چه انتظاری از مجلس وجود دارد؟ نقش قوه مقننه از یک سو تصویب قوانینی است که به تحقق عدالت در کلیه زمینه‌ها بینجامد و  بتواند ضمانت‌های لازم را برای فرایندها و روش‌های عادلانه فراهم سازد و از سوی دیگر نظارت بر قوه مجریه است تا از عدالت اجتماعی تخطی نکند. اعضای مجلس از سوی مردم و به‌عنوان نمایندگان آنان انتخاب می‌شوند تا از حقوق آنان در زمینه‌های گوناگون دفاع کنند و هر جا خلافی رخ داد به نمایندگی از سوی مردم وارد عمل شوند و وزیر یا دستگاه اجرایی متخلف را به زیر پرسش و استیضاح بکشند. اکنون یک واژگونی نقش‌ها در حال وقوع است و اتفاق عجیبی دارد رخ می‌دهد؛ برخی از مجلس‌نشینان که برای حفظ قانون اساسی قسم خورده‌اند به جای درخواست تحقیق و تفحص از وضعیت عدالت آموزشی، به جای نظارت بر تسهیل و تعمیم عادلانه آموزش عالی، به جای تلاش در جهت رفع تبعیضات ناروا و نظارت برای تحقق شرایط و فرصت‌های مساوی برای احراز درجات و مشاغل دانشگاهی، می‌خواهند فرجی دانا را به استیضاح بکشند؛ یعنی کسی را  که به‌عنوان وزیر علوم و در چارچوب وظایف قانونی خود به طور محتاطانه و قانونمدار کوشید با رسیدگی مجدد به پرونده‌های ورودی‌ها و خروجی‌ها در جهت احیای حقوق احتمالا تضییع شده و  احیای اصول قانونی احتمالا نادیده گرفته شده عمل کند. این یک واژگونی نقش‌هاست که مردم در آینده نزدیک در همین انتخابات پیش روی مجلس- باید به آن رسیدگی کنند

 

محمد امین قانعی‌ راد

رئیس انجمن جامعه شناسی ایران

 

 

 

 

 

به اشتراک بگذراید
 

اخبار و مقالات را از طریق ای میل دریافت کنید:
خبرنامه